Khai cuộc cờ tướng cơ bản: pháo đầu, bình phong mã

Cách đọc nước cờ tướng

Trước khi học khai cuộc, bạn cần đọc được biên bản. Mỗi bên đánh số cột từ 1 đến 9, tính từ phải sang trái theo góc nhìn của chính mình. Với bên Đỏ, xe bên phải là Xe 1, pháo bên phải là Pháo 2, mã bên phải là Mã 2, tướng luôn ở cột 5. Bên Đen cũng đếm từ phải sang trái nhưng nhìn từ phía Đen, nên cột 2 của Đỏ chính là cột 8 của Đen.

Một nước đi gồm tên quân, cột đang đứng, hướng đi và một con số:

• Bình: đi ngang, con số là cột đến. "Pháo 2 bình 5" là pháo ở cột 2 sang cột 5.
• Tiến và thoái: đi lên hoặc lùi về. Với quân đi thẳng (xe, pháo, tốt, tướng), con số là số bước. "Xe 1 tiến 1" là xe cột 1 tiến một bước.
• Với quân đi chéo hoặc đi chữ L (mã, tượng, sĩ), con số là cột đến. "Mã 2 tiến 3" là mã ở cột 2 nhảy lên cột 3.

Nếu chưa nắm cách đi của từng quân, hãy xem nhanh luật chơi cờ tướng trước rồi quay lại bài này.

Nguyên tắc ra quân ở khai cuộc

Các khai cuộc có tên gọi riêng, nhưng hầu hết đều dựa trên vài nguyên tắc chung. Hiểu nguyên tắc thì gặp nước lạ bạn vẫn biết nên đi gì.

Ra xe sớm

Xe là quân mạnh nhất trên bàn. Xe đứng yên ở góc suốt hai chục nước là bạn đang đánh thiếu một quân. Cách phổ biến là ra mã trước để mở đường, rồi đưa xe sang cột vừa trống (ví dụ "Xe 1 bình 2" sau khi mã cột 2 đã nhảy đi), hoặc tiến xe một bước rồi đi ngang ("hoành xe").

Mã, pháo, xe phối hợp, không đi một quân nhiều lần

Mỗi nước ở khai cuộc nên đưa thêm một quân vào cuộc. Đi đi lại lại một con pháo để ăn một con tốt thường khiến bạn chậm ra quân, đối thủ có thêm thời gian bày thế tấn công.

Giữ trung lộ

Cột 5 là đường thẳng nối hai tướng. Pháo hoặc xe kiểm soát trung lộ gây áp lực lên tốt đầu và tướng đối phương. Ngược lại, bên phòng thủ phải luôn để ý tốt đầu của mình đã được bảo vệ chưa.

Đừng tự chặn chân mã

Mã bị cản nếu có quân đứng ở ô liền kề theo hướng nó đi. Người mới hay đẩy quân vào đúng "chân mã" của mình, làm con mã không nhảy ra được. Trước khi đi, nhìn xem nước đó có chặn đường của mã hay của tượng (mắt tượng) không.

Pháo đầu (trung pháo)

Nước mở đầu phổ biến nhất của bên Đỏ là Pháo 2 bình 5 (hoặc Pháo 8 bình 5): đưa pháo vào cột giữa. Lý do:

• Pháo ở trung lộ lấy tốt đầu của mình làm ngòi, nhắm thẳng vào tốt đầu đối phương, phía sau là tướng.
• Bên Đen buộc phải dành ngay vài nước để bảo vệ trung lộ, nên Đỏ giữ được thế chủ động.
• Kế hoạch tiếp theo rõ ràng, dễ học: ra mã cùng phía, rồi ra xe.

Một trình tự thường gặp sau pháo đầu là Mã 2 tiến 3 (mã vừa ra quân vừa bảo vệ tốt đầu), tiếp theo Xe 1 bình 2 để xe đi theo cột mã vừa bỏ trống. Phía còn lại, Đỏ có thể đi Mã 8 tiến 7 và Xe 9 bình 8 theo cách tương tự.

Người mới dùng pháo đầu hay mắc một lỗi: vội đem pháo ăn tốt đầu đối phương ngay khi chưa ra quân. Tốt đầu thường đã được mã bảo vệ, và kể cả khi ăn được, con pháo đã vào sâu thường bị dồn đuổi, mất nhiều nước. Hãy ra quân trước, tấn công sau.

Bình phong mã: cách đáp pháo đầu vững chắc

Khi Đỏ mở pháo đầu, cách đáp chắc chắn và phổ biến của Đen là bình phong mã: nhảy cả hai mã lên, Mã 8 tiến 7 và Mã 2 tiến 3. Hai con mã đứng hai bên như tấm bình phong, cùng bảo vệ tốt đầu, nên pháo của Đỏ không ăn được tốt mà không mất quân.

Một trình tự cơ bản:

1. Pháo 2 bình 5, Mã 8 tiến 7
2. Mã 2 tiến 3, Mã 2 tiến 3
3. Xe 1 bình 2, Xe 9 bình 8

Sau ba nước, cả hai bên đã ra hai mã và một xe. Hai con xe đứng chung một cột, đối diện nhau qua con pháo của Đen. Từ đây ván cờ có rất nhiều nhánh, nhưng với người mới, điều quan trọng là hiểu ý tưởng: Đỏ tấn công từ trung lộ, Đen phòng thủ bằng hai mã rồi tìm cơ hội phản công ở hai cánh.

Ưu điểm của bình phong mã là thế trận cân bằng, ít bẫy hiểm. Nhược điểm là Đen hơi bị động lúc đầu, phải kiên nhẫn ra hết quân trước khi phản công.

Thuận pháo và nghịch pháo: đáp pháo đầu bằng pháo đầu

Thay vì phòng thủ, Đen có thể đáp lại bằng chính một con pháo đầu. Tùy con pháo Đen dùng mà có hai tên gọi.

Thuận pháo

1. Pháo 2 bình 5, Pháo 8 bình 5

Pháo của Đen đi từ cột 8 của Đen, tức là cùng một phía bàn cờ với con pháo Đỏ vừa đi. Hai bên tấn công đối xứng, thường tiếp tục bằng Mã 2 tiến 3, Mã 8 tiến 7 để bảo vệ tốt đầu rồi tranh nhau ra xe. Thuận pháo cho ván cờ sôi động, cả hai bên đều phải tính kỹ vì trung lộ hai phía cùng bị nhắm.

Nghịch pháo

1. Pháo 2 bình 5, Pháo 2 bình 5

Lần này Đen dùng con pháo ở phía ngược lại, nên hai con pháo vừa đi nằm khác cánh. Thế này còn gọi là liệt pháo, thường dẫn tới đấu pháp quyết liệt hơn. Với người mới, nên tập thuận pháo và bình phong mã trước cho quen, rồi mới thử nghịch pháo.

Dù chọn cách nào, đừng sao chép nước của đối thủ một cách máy móc. Trước mỗi nước, hãy xem đối thủ vừa đe dọa ăn quân nào của mình.

Phi tượng và tiên nhân chỉ lộ: khai cuộc mềm

Không phải ván nào cũng bắt đầu bằng pháo đầu. Hai khai cuộc dưới đây chậm hơn nhưng chắc chắn, hợp với người thích phòng thủ phản công.

Phi tượng cuộc

Đỏ mở bằng Tượng 3 tiến 5 (hoặc Tượng 7 tiến 5), đưa tượng lên đứng trước tướng. Nước này củng cố trung lộ từ đầu, khiến pháo đầu của đối phương khó gây áp lực. Đổi lại, Đỏ ít đe dọa trực tiếp, phải chờ ra hết quân rồi mới tìm điểm tấn công. Đây là lựa chọn tốt nếu bạn hay bị thua nhanh vì tấn công vội.

Tiên nhân chỉ lộ

Đỏ mở bằng Binh 3 tiến 1 (hoặc Binh 7 tiến 1), đẩy con tốt nằm phía trước đường đi của mã. Tên gọi "tiên nhân chỉ lộ" nghĩa là tiên ông chỉ đường: một nước nhỏ để thăm dò cách đối thủ đáp, rồi mới chọn thế trận. Con tốt tiến lên mở thêm đường cho con mã phía sau nhảy ra xa hơn, trong khi bạn chưa phải cam kết pháo đi đâu.

Ngoài ra còn có khởi mã cuộc, mở đầu bằng Mã 2 tiến 3 hoặc Mã 8 tiến 7. Cả ba cách mở mềm này đều tuân theo cùng nguyên tắc: ra quân đều, giữ trung lộ, chờ đối thủ để lộ điểm yếu.

Luyện khai cuộc trên Kỳ Đình

Cách học khai cuộc nhanh nhất là tự đi lại nhiều lần. Trên Kỳ Đình, bạn có thể chơi cờ tướng với máy ở ba mức Dễ, Vừa, Khó: mức Dễ để tập đúng trình tự ra quân, mức Vừa và Khó để xem thế trận của mình có đứng vững không. Khi đã tự tin, hãy ghép cặp với người chơi thật. Sau khai cuộc, bước tiếp theo là học cách kết thúc ván trong bài cờ tàn cờ tướng: những thế cơ bản cần biết. Tất cả đều miễn phí, không quảng cáo và không cần tạo tài khoản.