Người mới học cờ vua nên bắt đầu từ đâu?

Học cách đi của sáu loại quân, nắm giá trị gần đúng của chúng (tốt 1, mã 3, tượng 3, xe 5, hậu 9), rồi chơi thật nhiều ván theo ba nguyên tắc: chiếm trung tâm, ra mã tượng sớm và nhập thành.

Pat trong cờ vua là gì?

Pat là khi bên đến lượt không có nước đi hợp lệ nào nhưng vua không bị chiếu. Ván cờ khi đó là hòa, kể cả khi bên kia đang hơn rất nhiều quân.

Nhập thành khi nào thì được?

Khi vua và con xe đó chưa đi lần nào, giữa chúng không có quân, vua không đang bị chiếu và không đi qua hay dừng ở ô bị quân đối phương khống chế.

Làm sao tránh bị chiếu bí bốn nước?

Khi Trắng đưa hậu lên h5 và tượng lên c4 cùng nhắm vào f7, hãy bảo vệ ô f7 hoặc chặn đường hậu, ví dụ đi g6 hoặc hậu e7, thay vì ra mã f6.

Học cờ vua cho người mới: cách đi quân và ván đầu

Bàn cờ và cách xếp quân

Bàn cờ vua có 64 ô, 8 hàng và 8 cột, xen kẽ sáng tối. Đặt bàn sao cho ô ở góc phải gần bạn là ô sáng. Các cột được gọi bằng chữ a đến h từ trái sang phải phía Trắng, các hàng đánh số 1 đến 8 từ phía Trắng lên. Nhờ vậy mỗi ô có một tên riêng, ví dụ e4 là ô ở cột e, hàng 4.

Mỗi bên có 16 quân: một vua, một hậu, hai xe, hai tượng, hai mã và tám tốt. Hàng cuối xếp từ ngoài vào trong: xe, mã, tượng, rồi đến hậu và vua ở giữa. Mẹo nhớ: hậu đứng trên ô cùng màu với mình, hậu trắng ở ô sáng d1, hậu đen ở ô tối d8. Tám tốt xếp ở hàng ngay phía trước.

Trắng luôn đi trước, hai bên lần lượt đi mỗi lượt một quân.

Cách đi của từng quân

Vua: đi một ô theo mọi hướng. Vua không được đi vào ô đang bị quân đối phương khống chế.
Hậu: đi thẳng hoặc chéo, bao xa cũng được nếu không bị chặn. Là quân mạnh nhất.
Xe: đi thẳng theo hàng ngang hoặc cột dọc, bao xa cũng được.
Tượng: đi chéo bao xa cũng được. Mỗi tượng chỉ ở trên một màu ô suốt cả ván.
Mã: đi hình chữ L (hai ô thẳng rồi một ô ngang) và là quân duy nhất nhảy qua được quân khác.
Tốt: đi thẳng một ô, nước đầu tiên được chọn đi hai ô. Tốt ăn chéo một ô về phía trước, không ăn thẳng.

Mọi quân trừ tốt đều ăn theo đúng cách đi của nó: đi vào ô có quân đối phương là ăn quân đó.

Ba nước đặc biệt

Nhập thành: vua đi hai ô về phía một con xe, con xe nhảy qua đứng sát bên kia vua. Chỉ được làm khi vua và xe đó chưa đi lần nào, giữa chúng không có quân, và vua không đang bị chiếu, không đi qua hay dừng ở ô bị khống chế.
Phong cấp: tốt đi đến hàng cuối được đổi thành hậu, xe, tượng hoặc mã. Hầu như lúc nào người ta cũng chọn hậu.
Bắt tốt qua đường: khi tốt đối phương đi hai ô và dừng ngay cạnh tốt của bạn, bạn được ăn nó như thể nó chỉ đi một ô, nhưng phải làm ngay ở nước kế tiếp.

Bản đầy đủ có trong trang luật chơi cờ vua.

Chiếu, chiếu bí và hòa

Khi vua bị một quân đối phương tấn công, đó là chiếu. Bạn bắt buộc phải thoát: đi vua sang ô an toàn, chặn đường chiếu, hoặc ăn quân đang chiếu. Nếu không có cách nào thoát, đó là chiếu bí và bạn thua.

Ván cờ hòa khi bên đến lượt không có nước đi hợp lệ mà vua không bị chiếu (gọi là pat), khi lặp lại cùng thế cờ ba lần, khi 50 nước liền không ăn quân và không đi tốt, hoặc khi cả hai bên không còn đủ quân để chiếu bí.

Giá trị của các quân

Để biết một cuộc đổi quân có lợi hay không, người chơi dùng bảng giá trị gần đúng:

Tốt: 1
Mã: 3
Tượng: 3
Xe: 5
Hậu: 9

Vua không có điểm vì mất vua là thua. Bảng này giúp bạn tránh những cuộc đổi thiệt như đưa xe (5) ăn một mã (3) được bảo vệ. Tất nhiên đây chỉ là con số gần đúng: một con mã đứng giữa bàn có thể mạnh hơn một con xe bị kẹt ở góc.

Nguyên tắc khai cuộc

Bạn không cần học thuộc các thế khai cuộc ngay. Chỉ cần nắm năm nguyên tắc dưới đây là đã chơi tốt hơn phần lớn người mới.

Chiếm trung tâm: mở đầu bằng tốt e4 hoặc d4 (với Đen là e5 hoặc d5). Tốt trung tâm khống chế các ô quan trọng và mở đường cho tượng và hậu.
Ra mã và tượng trước: đưa mã lên f3, c3 và tượng ra các ô như c4, b5, e2. Mã thường ra trước tượng vì ít lựa chọn ô tốt hơn.
Nhập thành sớm: sau vài nước, nhập thành để vua vào góc an toàn và đưa xe về gần trung tâm.
Đừng ra hậu quá sớm: hậu ra sớm dễ bị mã, tượng của đối phương đuổi, mỗi lần đuổi đối thủ lại ra thêm được một quân.
Đừng đi một quân hai lần ở khai cuộc nếu không có lý do, vì mỗi nước nên đưa thêm một quân vào cuộc.

Một ví dụ khai cuộc theo đúng nguyên tắc: 1. e4 e5 2. Nf3 Nc6 3. Bc4 Bc5 4. O-O. Trong cách ghi này, N là mã, B là tượng, O-O là nhập thành cánh vua. Sau bốn nước, Trắng đã chiếm trung tâm, ra mã, ra tượng và vua đã an toàn.

Hai cách chiếu bí đầu tiên nên học

Khi đối phương chỉ còn vua, bạn phải biết cách kết thúc. Đây là hai kỹ thuật cơ bản nhất.

Hai xe chiếu bí kiểu bậc thang

Hai xe thay phiên nhau khóa hàng. Một xe chặn một hàng để vua đối phương không vượt qua được, xe kia chiếu ở hàng kế tiếp, đẩy vua lùi lại một hàng. Sau đó hai xe đổi vai, cứ thế như leo bậc thang cho đến khi vua bị dồn xuống hàng cuối và bị chiếu bí.

Lưu ý duy nhất: nếu vua đối phương đi sát lại tấn công một xe, hãy chuyển xe đó sang đầu kia của hàng, cách xa vua, rồi tiếp tục.

Hậu và vua chiếu bí vua

Một hậu không tự chiếu bí được, cần vua của bạn giúp sức.

Dùng hậu thu hẹp vùng của vua đối phương: đặt hậu cách vua đối phương một nước mã, vùng đi lại của nó sẽ nhỏ dần.
Khi vua đối phương đã bị dồn vào biên, đưa vua của bạn lại gần.
Chiếu bí bằng hậu ở ngay sát vua đối phương, được vua mình bảo vệ, hoặc chiếu dọc theo hàng biên khi vua mình chặn lối thoát.

Cẩn thận với pat: nếu bạn để vua đối phương không còn ô nào để đi nhưng lại không chiếu, ván cờ hòa. Mỗi khi vua đối phương chỉ còn vài ô, hãy kiểm tra xem nó còn nước đi không.

Những lỗi người mới hay mắc

Bỏ quân không được bảo vệ: trước mỗi nước, kiểm tra xem quân nào của mình đang bị tấn công mà không ai bảo vệ, và nước vừa đi của đối thủ đe dọa gì.
Thua chiếu bí bốn nước: sau 1. e4 e5 2. Bc4 Nc6 3. Qh5, nếu Đen đi 3... Nf6 thì 4. Qxf7 là chiếu bí. Cách phòng thủ đơn giản là 3... g6 để chặn hậu, hoặc 3... Qe7 để bảo vệ ô f7.
Đổi quân lớn lấy quân nhỏ: xem lại bảng giá trị trước khi ăn quân được bảo vệ.
Vua để ở giữa quá lâu: khi trung tâm mở ra, vua chưa nhập thành dễ bị tấn công.
Đẩy tốt quanh vua: các tốt trước vua đã nhập thành là lá chắn, đẩy chúng lên là tự mở cửa cho đối thủ.

Ván đầu tiên trên Kỳ Đình

Không có cách học nào tốt hơn là chơi thử. Trên Kỳ Đình bạn có thể chơi cờ vua với máy ở ba mức Dễ, Vừa, Khó: mức Dễ hay để sơ hở, hợp để tập chiếu bí và áp dụng nguyên tắc khai cuộc. Khi đã quen, ghép cặp với người chơi thật hoặc ghé trang cờ vua online. Tất cả đều miễn phí, không quảng cáo, không cần tạo tài khoản. Nếu muốn thử một môn cờ khác, bài khai cuộc cờ tướng cơ bản là điểm khởi đầu tốt.